Jakie są najczęstsze problemy z pompami ciepła?

Jakie są najczęstsze problemy z pompami ciepła?

Pompy ciepła należą do grupy urządzeń grzewczych, które przy odpowiedniej eksploatacji mogą działać bez problemów przez wiele lat. Pomimo wysokiej trwałości deklarowanej przez producentów, należy pamiętać, że podobnie jak każde urządzenie mechaniczne, także pompy ciepła mogą ulegać awariom. Do najczęstszych przyczyn usterek należy nieprawidłowa instalacja lub błędy montażowe, które w dłuższej perspektywie prowadzą do niewłaściwej pracy całego systemu. Jakie jeszcze mogą wystąpić problemy z pompami ciepła? 

Przeczytaj także:

• Panele fotowoltaiczne na ścianie - montaż, wydajność. Warto?
• Jak dobrać moc pompy ciepła? Wszystko co potrzebujesz wiedzieć, żeby wybrać dobrze!
• Jaka pompa ciepła do domu 200m2?

Dla kogo pompa ciepła będzie dobrym wyborem?

W Polsce zaobserwować można dynamiczny wzrost zainteresowania pompami ciepła, które znaczną część energii pozyskują z odnawialnych źródeł, takich jak powietrze, woda czy grunt. Dodatkowo zapotrzebowanie mogą uzupełniać energią pobieraną z sieci. Urządzenia te znajdują zastosowanie nie tylko w ogrzewaniu budynków i przygotowywaniu ciepłej wody użytkowej, ale również w chłodzeniu pomieszczeń podczas upalnych dni. Pompy ciepła mogą być instalowane zarówno w budynkach prywatnych, jak i komercyjnych. Znajdują zastosowanie jako samodzielne źródło ciepła lub jako uzupełnienie istniejących systemów grzewczych. Duża różnorodność dostępnych typów tych sprzętów pozwala na dopasowanie urządzenia do różnych warunków i potrzeb inwestora.

Ich zaletą jest wysoka efektywność energetyczna, którą potwierdzają klasy A++ oraz A+++. Wyróżniają się bezpieczną eksploatacją, bez ryzyka powstawania tlenku węgla, pożaru czy eksplozji. Dodatkową korzyścią jest możliwość integracji z instalacjami fotowoltaicznymi, co znacząco obniża rachunki za energię elektryczną i ogrzewanie. Pompy ciepła zapewniają niskie koszty eksploatacji dzięki pozyskiwaniu energii z odnawialnych źródeł i charakteryzują się cichą, czystą pracą, eliminując konieczność utrzymania tradycyjnych kotłowni. Inwestycję w tego typu rozwiązanie można również wesprzeć korzystając z licznych programów dotacyjnych, takich jak Czyste Powietrze, Moje Ciepło, Ciepłe Mieszkanie czy Stop Smog, a także z regionalnych programów wspierających wymianę źródeł ciepła.

Najlepsze efekty osiągane są w instalacjach niskotemperaturowych, jak np. ogrzewanie podłogowe czy systemy grzejników przystosowanych do niższych temperatur zasilania. Dostępne są również modele wysokotemperaturowe, które umożliwiają zasilanie klasycznych grzejników. W obliczu rosnących cen gazu oraz niepewnej sytuacji geopolitycznej, pompy ciepła coraz częściej postrzegane są jako atrakcyjna alternatywa dla kotłów gazowych.

Jakie mogą pojawić się problemy z pompami ciepła?

Pompy ciepła należą do nowoczesnych urządzeń grzewczych, które wyróżniają się bezobsługową pracą, wysoką trwałością oraz niską awaryjnością. Dolne źródło ciepła w gruntowych pompach ciepła zachowuje pełną funkcjonalność nawet przez ponad 50 lat, a według niektórych producentów jego żywotność może sięgać nawet 80 lat. 

Ostateczna długość użytkowania pompy ciepła zależy w dużej mierze od sposobu jej eksploatacji – bardziej oszczędne i właściwe korzystanie z urządzenia sprzyja wydłużeniu jego pracy. Wśród najistotniejszych komponentów odpowiedzialnych za trwałość urządzenia znajduje się sprężarka, której poprawne działanie może być utrzymywane nawet przez dwie dekady. Znane są również przypadki, w których pompy ciepła pracowały bez awarii przez ponad 40 lat, co świadczy o wysokim poziomie technologii zastosowanej w tych systemach grzewczych.

Awaria sprężarki

Cała instalacja powinna zostać zaprojektowana w taki sposób, aby ograniczyć liczbę uruchomień sprężarki i zapewnić jej dłuższe okresy ciągłej pracy. Jednym ze skutecznych rozwiązań wspierających stabilność działania układu jest zasobnik buforowy, który zwiększa bezwładność cieplną systemu. Częste włączanie i wyłączanie sprężarki może wynikać z nieodpowiedniego dopasowania pompy ciepła do konkretnej instalacji, na przykład zbyt małej pojemności zasobnika ciepłej wody.

Każde uruchomienie sprężarki wiąże się ze wzmożonym poborem prądu, co może prowadzić do przegrzewania uzwojeń silnika. Z tego względu zaleca się, aby liczba cykli załączeń nie przekraczała sześciu w ciągu godziny, co odpowiada naprzemiennym okresom pracy i przerwy trwającym po pięć minut. Jeżeli przerwy są zbyt krótkie, urządzenie nie zdąży się wystarczająco schłodzić, a to zwiększa ryzyko uszkodzenia uzwojeń.

Optymalnym rozwiązaniem jest utrzymanie ciągłej pracy sprężarki przez kilka godzin, najlepiej w czasie obowiązywania tańszej taryfy nocnej. Źródła usterek w obrębie sprężarki dzielą się zazwyczaj na trzy grupy:

• problemy mechaniczne, jak zatarcie elementów,
• uszkodzenia wynikające z nieprawidłowego podłączenia elektrycznego lub działania agresywnych substancji wewnątrz urządzenia,
• błędy serwisowe, takie jak przedostanie się zanieczyszczeń metalicznych lub niewłaściwa ilość oleju czy czynnika chłodniczego.
  Dodatkowo nieprawidłowości związane z napięciem zasilania również mogą prowadzić do poważnych problemów eksploatacyjnych. Przed wyborem urządzenia z zagranicy należy upewnić się, że jego parametry są zgodne z lokalnymi warunkami zasilania, gdyż różnice napięcia – jak na przykład w Stanach Zjednoczonych – mogą prowadzić do trwałego uszkodzenia sprężarki. Warto również mieć na uwadze, że wahania napięcia w krajowej sieci mogą niekiedy przekraczać bezpieczne wartości, co skutkuje przegrzaniem elementów elektrycznych i pogorszeniem stanu izolacji.

Problemy z dolnym źródłem ciepła

Pompy ciepła stanowią złożone układy składające się z dwóch zasadniczych części – górnego i dolnego źródła. Każdy element takiej instalacji, niezależnie od wielkości czy funkcji, może ulec zużyciu w wyniku eksploatacji. Dotyczy to zarówno zaworów, jak i przewodów, których stan techniczny może wpływać na całą pracę systemu. Największe trudności zazwyczaj pojawiają się jednak po stronie dolnego źródła, skąd pobierana jest energia przekazywana następnie do wnętrza budynku.

W przypadku rozwiązań gruntowych to właśnie dolna część instalacji odpowiada za znaczną większość usterek, których udział szacuje się nawet na poziomie 80 do 95 procent. Źródłem tych problemów najczęściej okazują się błędy popełnione na etapie wykonawczym. Niewłaściwie zaprojektowany układ poziomy lub pionowy może nie dostarczać wymaganej ilości energii, czego efektem będzie spadek efektywności działania całego systemu.

Częstym powodem takich nieprawidłowości jest ograniczenie kosztów inwestycji poprzez rezygnację z dodatkowych odwiertów lub zbyt mała powierzchnia kolektora. Takie decyzje mogą skutkować przeciążeniem systemu i pogorszeniem jego parametrów pracy. Żeby zapewnić odpowiednie działanie pompy ciepła przez długi czas, konieczne jest staranne wykonanie dolnego źródła zgodnie z zaleceniami producenta i specyfiką lokalnych warunków gruntowych.

W przypadku wystąpienia problemów związanych z dolnym źródłem, zalecane jest skorzystanie z pomocy serwisu posiadającego autoryzację producenta. Tylko wtedy możliwe jest przeprowadzenie naprawy zgodnie z obowiązującymi standardami i zachowaniem warunków gwarancji. Taka interwencja pozwala przywrócić właściwe parametry pracy układu oraz uniknąć dalszych uszkodzeń wynikających z niewystarczającej wydajności dolnego źródła.

Jakie są najważniejsze komunikaty o błędach pompy ciepła?

Pompy ciepła wyposażone są w systemy diagnostyczne, które monitorują ich działanie i informują użytkownika o ewentualnych nieprawidłowościach. W każdej instrukcji obsługi znajduje się zestawienie komunikatów i alarmów, które mogą świadczyć o różnego rodzaju problemach. Większość pojawiających się sygnałów wynika z błędów eksploatacyjnych i nie stanowi zagrożenia dla urządzenia, jednak niektóre alarmy mogą wskazywać na poważniejsze nieprawidłowości związane z projektowaniem lub montażem instalacji.

Do najczęstszych zgłaszanych problemów należą te dotyczące zbyt wysokiego ciśnienia czynnika roboczego podczas oddawania ciepła do systemu grzewczego, zbyt niskiego ciśnienia przy odbiorze ciepła ze źródła dolnego, nieprawidłowego ciśnienia w obiegach cieplnych lub spadku temperatury glikolu w instalacji źródła dolnego.

Wszelkie komunikaty oznaczone sugestią kontaktu z serwisem powinny być traktowane poważnie, niezależnie od tego, czy urządzenie po krótkim czasie wróciło do normalnej pracy. Zlekceważenie takich sygnałów może doprowadzić do obniżenia efektywności pompy ciepła oraz wzrostu kosztów eksploatacji, a w skrajnych przypadkach nawet do trwałych uszkodzeń.

Resetowanie urządzenia poprzez odłączenie od zasilania nie jest zalecane, zwłaszcza jeśli urządzenie nie posiada układu podtrzymania pamięci. W przypadku wystąpienia takich objawów jak nietypowy hałas, zapach spalenizny, wycieki wody z jednostki wewnętrznej, uszkodzenia przewodu zasilającego lub nieprawidłowe działanie przełączników i bezpieczników, konieczne jest natychmiastowe wyłączenie urządzenia i skontaktowanie się z serwisem technicznym. Samodzielne próby naprawy mogą prowadzić do pogłębienia awarii i utraty gwarancji na urządzenie.

Najczęstsze awarie pracy pompy ciepła

Zbyt niski poziom czynnika chłodzącego

Zbyt niskie ciśnienie czynnika roboczego w pompie ciepła często wynika z niewydolności instalacji dolnego źródła, spowodowanej jego niewłaściwym wymiarem lub błędnym oszacowaniem możliwości odbioru ciepła z gruntu. Ciepło z dolnego źródła wykorzystywane jest do ogrzania czynnika chłodniczego, które powoduje wzrost jego ciśnienia. Gdy instalacja nie dostarcza odpowiedniej ilości energii, czynnik nie osiąga wymaganej temperatury i pozostaje w stanie ciekłym, co grozi zalaniem sprężarki i w skrajnych przypadkach jej zatarciem.

W sytuacjach mniej poważnych problem może zostać rozwiązany poprzez regulację prędkości przepływu roztworu w instalacji dolnego źródła. Zmniejszenie prędkości przepływu pozwala cieczy na lepsze nagrzanie się i poprawia pracę układu. W przypadku bardziej zaawansowanych problemów, konieczne może być rozbudowanie źródła dolnego, na przykład poprzez wykonanie dodatkowych odwiertów z sondami pionowymi.

Innym sposobem na zmniejszenie obciążenia dolnego źródła w trudnych warunkach zimowych może być ograniczenie intensywności odbioru ciepła poprzez wspomaganie instalacji dodatkowymi źródłami, takimi jak kominek, grzejniki czy kocioł. Dzięki tym działaniom możliwe staje się przywrócenie prawidłowego działania całego systemu i zabezpieczenie sprężarki przed uszkodzeniem.

Zbyt wysokie ciśnienie czynnika roboczego

Zbyt wysokie ciśnienie czynnika roboczego w pompie ciepła pojawia się, gdy czynnik opuszczający sprężarkę nie jest w stanie oddać odpowiedniej ilości ciepła do instalacji grzewczej budynku, obejmującej najczęściej ogrzewanie podłogowe, ścienne lub sufitowe. W prawidłowych warunkach czynnik po oddaniu ciepła powinien ochłodzić się i być gotowy do ponownego odbioru energii z dolnego źródła. 

Problemy mogą wystąpić, gdy system grzewczy nie odbiera odpowiedniej ilości ciepła. Wówczas pompa ciepła zostaje automatycznie wyłączona przez kontroler. Taki objaw często związany jest z doborem urządzenia o zbyt dużej mocy w stosunku do rzeczywistych potrzeb cieplnych budynku. W okresach, gdy temperatura na zewnątrz jest stosunkowo wysoka, pompa może pracować w trybie impulsowym, często włączając się i wyłączając w krótkich odstępach czasu.

Innym powodem nadmiernego ciśnienia bywa zamknięcie zaworów na grzejnikach lub na poszczególnych pętlach ogrzewania płaszczyznowego. W takiej sytuacji przepływ czynnika grzewczego jest ograniczony, co uniemożliwia prawidłowe oddanie ciepła. Rozwiązaniem jest przywrócenie pełnego przepływu poprzez otwarcie zaworów, co pozwala ustabilizować pracę układu i obniżyć ciśnienie czynnika roboczego.

Zbyt niskie ciśnienie w górnym lub dolnym źródle ciepła 

Zbyt niskie ciśnienie w obiegu dolnego lub górnego źródła ciepła w instalacji pompy ciepła często wynika z nieszczelności układu. W takich sytuacjach konieczne staje się zlokalizowanie miejsca wycieku, co w praktyce bywa dużym wyzwaniem. Najczęściej nieszczelności występują w obrębie połączeń rur, dlatego unika się ich wykonywania w trudno dostępnych miejscach, jak np. grunt czy wylewki, gdzie naprawa byłaby wyjątkowo kłopotliwa.

W pierwszych miesiącach użytkowania instalacji może również wystąpić naturalne zjawisko powolnego odpowietrzania systemu. W przypadku rurociągów dolnego źródła może ono potrwać nawet kilka miesięcy i wymaga zastosowania dużych odpowietrzników. Jeśli jednak spadek ciśnienia występuje cyklicznie, należy przeprowadzić dokładną kontrolę instalacji, zwracając szczególną uwagę na działanie automatycznych odpowietrzników. W przypadku ich umieszczenia w strefie podciśnienia mogą one nie usuwać powietrza, lecz je zasysać.

Nieprawidłowe odpowietrzenie zarówno po stronie dolnej, jak i górnej instalacji może negatywnie wpłynąć na sprawność działania pompy ciepła. Brak odpowiedniego przepływu czynnika roboczego przez wymienniki ciepła może skutkować uruchomieniem zabezpieczeń ciśnieniowych. Podobny efekt może wystąpić w wyniku zanieczyszczenia instalacji, które ogranicza przepływ i wpływa na poprawność działania całego systemu.

Źle dobrany zasobnik CWU do instalacji

Spadek wydajności pracy pompy ciepła oraz pojawiające się stany awaryjne w instalacji mogą być rezultatem kilku często popełnianych błędów. Jednym z nich jest nieodpowiedni dobór zbiornika na ciepłą wodę użytkową. Jeśli wężownica wewnątrz zbiornika okaże się za mała, pompa ciepła nie będzie w stanie efektywnie przekazywać całej potrzebnej ilości ciepła. W bardziej skrajnych przypadkach urządzenie może zostać wyłączone przez system sterowania, który zgłosi awarię i wymusi konieczność interwencji serwisowej.

Kolejnym problemem może być zastosowanie podgrzewacza wody, który nie został przystosowany do współpracy z pompą ciepła. W takiej sytuacji może dojść do trudności z osiągnięciem odpowiedniej temperatury wody, co z kolei prowadzi do nadmiernej liczby cykli pracy sprężarki i generowania stanów alarmowych w systemie. Tego rodzaju sytuacje wynikają najczęściej z braku odpowiedniej wiedzy na temat wymagań, jakie muszą spełniać poszczególne elementy instalacji, lub też z prób ograniczenia kosztów na etapie realizacji inwestycji.

Jak często pompa ciepła powinna przechodzić prace serwisowe?

Pomimo wysokiej niezawodności pomp ciepła, nie należy zakładać, że są one całkowicie bezawaryjne. Gdyby rzeczywiście tak było, producenci oferowaliby wieczystą gwarancję bez konieczności wykonywania przeglądów technicznych. Tymczasem regularne kontrole podstawowych elementów urządzenia są istotne, ponieważ pozwalają na wczesne wychwycenie ewentualnych nieprawidłowości. Dodatkowo systematyczne monitorowanie parametrów pracy urządzenia umożliwia ocenę kosztów eksploatacji i podjęcie działań, gdy wartości te okażą się zbyt wysokie.

Warto również pamiętać, że urządzenia objęte są gwarancją producenta, a usterki powstałe w wyniku błędów montażowych obciążają instalatora. Próby samodzielnej naprawy urządzenia mogą skutkować utratą gwarancji, dlatego wszelkie interwencje powinny być realizowane przez autoryzowany serwis.

Warunkiem utrzymania gwarancji jest przestrzeganie zasad eksploatacji i konserwacji opisanych w dokumentacji urządzenia. Jednym z wymogów jest wykonanie pierwszego przeglądu serwisowego pod koniec pierwszego roku użytkowania, a następnie powtarzanie go co 12 miesięcy. Koszt takiej usługi waha się zazwyczaj od około 700 zł, a w przypadku bardziej rozbudowanych modeli może przekraczać 1000 zł. Podczas przeglądu oceniana jest między innymi efektywność pracy urządzenia, weryfikowane jest zużycie energii, a także analizowane są ustawienia regulatora w celu zoptymalizowania działania systemu grzewczego. Dodatkowo sprawdzana jest historia błędów zapisana w sterowniku. Pozwala to na wczesne wykrycie potencjalnych zagrożeń dla prawidłowego działania pompy ciepła.